Muzeum w Gostyniu jest samorządową instytucją kultury Gminy Gostyń. Placówka wpisana jest przez organizatora do rejestru samorządowych instytucji kultury i posiada osobowość prawną. Siedziba Muzeum mieści się w Gostyniu przy ulicy Kościelnej 5. Powierzchnia budynku to ponad 380 m2. Są tu obecnie dwie sale wystawowe, z czego jedna wyłącznie na wystawy czasowe oraz pokój zagadek, jedyne takie miejsce w powiecie gostyńskim. Jest też sala konferencyjna o powierzchni 40 m2, dzięki której możliwe jest prowadzenie lekcji muzealnych dla dzieci i młodzieży oraz organizowanie działalności konferencyjno-odczytowej.
W gostyńskim Muzeum pracuje 6 osób, które łączenie zatrudnione są na 4,5 etatu. Są to: dyrektor, pracuje też na etacie merytorycznym, 1,5 etatu historyka, pracownik kadrowo-płacowy, główna księgowa i pomoc muzealna odpowiedzialna za porządek.
Zgodnie z Ustawą o muzeach placówka jest jednostką organizacyjną, która nie jest nastawiona na osiąganie zysku. Jej cel to gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa o charakterze materialnym i niematerialnym, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgromadzonych zbiorów.
Muzea realizują swoje cele w szczególności przez: gromadzenie zabytków w statutowo określonym zakresie; katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbiorów; przechowywanie gromadzonych zabytków, w warunkach zapewniających im właściwy stan zachowania i bezpieczeństwo, oraz magazynowanie ich w sposób dostępny do celów naukowych; urządzanie wystaw stałych i czasowych; organizowanie badań i ekspedycji naukowych, w tym archeologicznych; prowadzenie działalności edukacyjnej; popieranie i prowadzenie działalności artystycznej i upowszechniającej kulturę; udostępnianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych; zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji; prowadzenie działalności wydawniczej. Wszystkie te cele realizowane są przez gostyńskie Muzeum.
Budżet Muzeum w Gostyniu wynosił odpowiednio: w 2023 roku około 616 000,00 zł, w 2024 roku około 749 000,00 zł, w 2025 roku około 781 500,00 zł. Na rok 2026 zaplanowano go w wysokości 833 000 zł. Koszty osobowe i pochodne stanowią około 70% całości budżetu, kolejne 20% pochłania utrzymanie budynku i magazynu. Na działalność merytoryczną pozostaje około 10%, co zamyka się kwotą od 70 000,00, do zaplanowanych na rok 2026 – 90 000,00 zł.
Koncepcja funkcjonowania Muzeum w Gostyniu na lata 2026-2028 zakłada w dużej mierze kontynuację obecnych działań. Najważniejszym celem pozostaje upowszechnianie kultury wśród mieszkańców Gostynia i powiatu gostyńskiego, a w szczególności zachęcanie ich do przechodzenia od roli odbiorców kultury do grona twórców. Ważnym zadaniem instytucji jest promowanie miasta i jego historii wśród turystów. Jestem jednak także otwarty na nowe wyzwania.
Podstawową działalnością gostyńskiego Muzeum, która jest najbardziej widoczna, są organizowane wystawy czasowe. Pragnę utrzymać liczbę 10-12 wystaw czasowych w ciągu roku. Prezentowane będą zatem ekspozycje historyczne, z dziedziny szeroko rozumianej sztuki i etnografii. Planuję zachować równowagę w liczbie wystaw sprowadzanych z zewnątrz i przygotowanych przez instytucje, stowarzyszenia i osoby prywatne z terenu powiatu gostyńskiego. Te ostatnie cieszą się bardzo dużą frekwencją. W wernisażach uczestniczyło dotąd często ponad 100 osób. Zamierzam w ten sposób promować nadal lokalnych twórców. Pragnę, by każdego roku organizowana była wystawa co najmniej jednego gostyńskiego plastyka. Preferowany przy tym jest i będzie nadal debiut wystawienniczy.
Każdej nowej ekspozycji powinny towarzyszyć drukowane zaproszenia, plakaty oraz informatory. Otwarcia muszą mieć charakter wydarzenia kulturalnego w mieście. Mam zamiar kontynuować organizację wystaw plenerowych. W oparciu o ekspozytory GOK „Hutnik” pragnę organizować choćby jedną ekspozycję rocznie na gostyńskim Rynku lub w Plantach. Informacje o wszystkich ekspozycjach i działaniach zamieszczane są na stronie internetowej Muzeum w Gostyniu, profilu facebookowym, przesyłane do lokalnych i regionalnych mediów oraz na stronę Urzędu Miejskiego w Gostyniu. Muzealny facebook śledzi ponad 6600 osób (to największych zasięg spośród wszystkich muzeów regionalnych południowo-zachodniej Wielkopolski).
Na rok 2026 zaplanowano też dwie specjalne ekspozycje: „Pablo Picasso wojna i pokój z Los Toros” z Epicentrum Art Gallery w Opolu oraz „Witkiewicze” z Agencji Zegart w Bydgoszczy. Trwają aktualnie rozmowy, aby w kolejnych latach ponownie pojawili się w Gostyniu twórcy z poznańskiego środowiska artystycznego.
Będę czynił starania o przywrócenie na mapę wydarzeń kulturalnych Gostynia Nocy Muzeów. Chcę nawiązać do formuły, jaka obowiązywała do roku 2019. Czynny udział w tej imprezie pozostałych samorządowych instytucji kultury, placówek oświatowych, organizacji pożytku publicznego, a także proboszczów okolicznych parafii sprawiał, że wielu mieszkańców Gostynia i okolicy wyruszało wówczas, aby zapoznać się z lokalną kulturalną ofertą. Liczbę odwiedzających wszystkie placówki szacujemy na kilka tysięcy osób każdego roku. Każda z dotychczasowych imprez, inna tematycznie, cieszyła się uznaniem mieszkańców Gostynia i regionu. Uczestnicy docierali tutaj specjalnie z terenów oddalonych o kilkadziesiąt kilometrów.
Gostyńskie Muzeum jest od lat siedemdziesiątych XX wieku centrum badań nad historią regionu. Dziś skupia ponad trzydziestu historyków i regionalistów, którzy prowadzą nieprzerwanie swoje prace badawcze. Są to nie tylko mieszkańcy Gostynia, ale także osoby z innych ośrodków powiatu gostyńskiego. Owoce ich dociekań były i będą nadal systematycznie publikowane na łamach własnego pisma historycznego „Rocznik Gostyński”. Muzeum jest też pośrednikiem między lokalnymi autorami a na przykład „Kroniką Wielkopolski”, „Przeglądem Wielkopolski” czy „Przyjacielem Ludu”. Niektóre teksty pojawiają się stronie internetowej Muzeum w zakładkach „Dzieje Gostynia”, „Historia Powiatu Gostyńskiego”. Aktywność tę będę kontynuował.
Kierowane przeze mnie Muzeum w Gostyniu w kolejnych latach pragnie pozostać istotnym centrum wydawniczym w powiecie gostyńskim. Liczba publikacji zależeć będzie od możliwości finansowych, edytorskich i technicznych placówki. Należymy do grona czołowych muzeów w tym zakresie w Wielkopolsce. Prace na rzecz „Rocznika Gostyńskiego” obejmują pozyskiwanie artykułów, zabiegi redakcyjne oraz koordynowanie bezpłatnych recenzji. O poziomie merytorycznym pisma świadczy choćby fakt wyróżnienia numeru 8 nagrodą „Izabella 2021” w 2022 roku w konkursie Wydarzenie Muzealne Roku. Numery „Rocznika Gostyńskiego” są też systematycznie udostępniane w wersji elektronicznej na stronie internetowej Muzeum.
Obecnie trwają też prace nad wydaniem publikacji dr. Macieja Kowalczyka Pieniądz zastępczy na ziemi gostyńskiej. Termin przekazania ostatecznej wersji tekstu ustalono na 31 stycznia 2026 roku. Ukazanie się książki zaplanowano na koniec pierwszego kwartału przyszłego roku. Innym przedsięwzięciem, w którym jestem mocno zaangażowany, są przygotowania do opracowania i wydania drukiem publikacji o historii Gostynia na jubileusz 750-lecia miasta.
Za rzecz wielkiej wagi uważam kontynuowanie w następnych latach kwerend archiwalnych dotyczących historii Gostynia i okolic. Prowadzone są one z moim udziałem w: Archiwum Państwowym w Lesznie, Archiwum Państwowym w Poznaniu, Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu, Instytucie Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu, Wojskowym Biurze Historycznym, Bibliotece Kórnickiej. Od kilku lat praktykowane są wyjazdy do tych placówek osób zainteresowanych poszukiwaniem nowych dokumentów i fotografii związanych z historią Gostynia. Jest to zazwyczaj grupa od 3 do 8 osób. Wykonujmy wówczas zdjęcia archiwaliów, które trafiają później do zasobów Muzeum w Gostyniu i są dalej udostępniane zainteresowanym. Dokonujemy też zakupów skanów archiwaliów. To jedyny sposób pozyskania kopii cennych dokumentów z Archiwum Archidiecezjalnego w Poznaniu. Wykonujemy wreszcie na potrzeby badaczy kwerendy w zasobach gostyńskiego Muzeum. To coraz ważniejsza część naszej pracy.
W zasobach gostyńskiej placówki muzealnej znajduje się ogromny, liczący kilkaset tysięcy plików, zbiór zeskanowanych metrykaliów z regionu. Są to dokumenty chrztów, ślubów, zgonów z parafii leżących na naszym terenie. Część z nich została zakupiona, lecz większość udało mi się pozyskać na drodze wymiany z genealogami z Wielkopolski, Dolnego Śląska i mormonów.
Muzeum w Gostyniu udostępnia swoje zasoby osobom piszącym prace magisterskie, licencjackie, a nawet rozprawy doktorskie. Użyczamy też wszelkich materiałów i opracowań piszącym zarówno artykuły naukowe, jak i prace szkolne z zakresu historii regionu. Pracownicy merytoryczni Muzeum, a także ja sam, jesteśmy często konsultantami tych prac. Wszelkie czynności w tym zakresie wykonywane są nieodpłatnie.
Moim autorskim projektem jest tworzenie Gostyńskiego Słownika Biograficznego. Umieszczony jest on w jednej z zakładek na stronie internetowej Muzeum w Gostyniu. Przeszukujemy dostępne publikacje, strony internetowe, nakłaniamy potencjalnych autorów do przygotowania konkretnego biogramu. Obecnie dostępnych jest ponad 700 życiorysów mieszkańców Gostynia i okolic, a kolejnych 200 jest w przygotowaniu.
Zbiory muzealne, w tym i archiwalia, są systematycznie wzbogacane. Kupujemy lub przyjmujemy obiekty w formie darów. Do Muzeum trafiają eksponaty i dokumenty, które bądź powstały na terenie dzisiejszego powiatu gostyńskiego, bądź były używane przez osoby mieszkające na tym obszarze lub przez nie wytworzone. Odstępstwa od tej zasady są niezwykle rzadkie i motywowane bywają tylko wyjątkowymi okolicznościami. Reguła ta obowiązuje nieprzerwanie od chwili powołania do życia Izby Muzealnej w 1967 roku. Kwoty przeznaczone na zakupy zależne są od aktualnych możliwości finansowych placówki oraz warunków nabywania eksponatów.
Zgromadzone muzealia przechowuje się w warunkach zapewniających im pełne bezpieczeństwo i magazynuje w sposób dostępny dla celów naukowych. Wszystkie zakupione lub pozyskane eksponaty są inwentaryzowane, opracowywane i zapisywane w specjalistycznym programie komputerowym MUS-NET, który pełni też rolę aktualnej księgi inwentarzowej. Bezpieczeństwo danych zapewnia system kopii zapasowych, opracowany przez zatrudnianego na umowę informatyka. Zasady te nie wymagają jakichkolwiek zmian w najbliższych latach. W podobny sposób były i będą nabywane w latach 2026-2028 druki zwarte i czasopisma. Podręczny księgozbiór powiększany jest też o publikacje, które są niezbędne pracownikom merytorycznym Muzeum w Gostyniu do opracowywania eksponatów lub prowadzenia badań historycznych.
Pozostające w zbiorach Muzeum w Gostyniu archiwalia oraz dawne roczniki prasy są systematycznie digitalizowane i umieszczane na stronie internetowej w stosownych zakładkach, z możliwością ich oglądania i pobierania. W bieżącym roku przebudowana została strona internetowa. Zyskała ona nowoczesny wizerunek i dodatkową funkcjonalność. Umieszczane w wersji elektronicznej archiwalia, numery czasopism, biogramy, artykuły, wydawnictwa regionalne edytowane są w postaci pdf, z możliwością wyszukiwania odpowiednich nazw, nazwisk, fraz. Zabieg ten wymusił przeniesienie na nowe nośniki blisko miliona plików. Jednocześnie zamieszczone dane zostały poprawione i uzupełnione. Zasobami tymi dzielimy się na bieżąco z Archiwum Państwowym w Lesznie, Biblioteką Publiczną im. Stanisława Grochowiaka w Lesznie oraz poznańskim oddziałem IPN oraz historykami z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Systematycznie aktualizujemy też na stronie Muzeum w Gostyniu bazę okolicznych Miejsc Pamięci Narodowej. Dodawane są nowe zdjęcia i opisy. Aktualnie przygotowuję kompleksowy opis takich miejsc w gminie Pępowo. Ponadto na muzealnej stronie internetowej znaleźć można lokalne legendy, pamiętniki i wspomnienia, mapy oraz plany, wykaz publikacji regionalnych, jakie do chwili obecnej ukazały się w formie papierowej. Także te zakładki są przeze mnie rozbudowywane.
W najbliższych latach zamierzamy przyspieszyć digitalizację posiadanych archiwaliów, widząc rosnącą potrzebę badaczy. Zeskanowane i opracowane materiały, oprócz naszej strony, pojawiać się będą także na specjalnych platformach Biblioteki Publicznej w Lesznie (prasa) oraz IPN w Poznaniu (powstanie wielkopolskie). Skany o wysokiej rozdzielczości dostępne są dla badaczy w siedzibie Muzeum. Przez cały czas zdobywamy informacje o osobach zasłużonych dla historii ziemi gostyńskiej. Prace te będą, rzecz jasna, kontynuowane.
W najbliższym czasie zamierzam stworzyć Archiwum Historii Mówionej. Chcę zebrać wszelkie dostępne wywiady z osobami z terenu regionu gostyńskiego, które pamiętają istotne dla historii miasta wydarzenia. Część z nich dostępna jest już w zasobach Muzeum, inne pragnę pozyskać, przekopiować i zapisać w formatach obecnie obowiązujących – mp3, mp4. Archiwizuję i zlecam przegrywanie na współczesne formaty filmy o tematyce regionalnej. Tak m.in. narodziła się idea gromadzenia dokumentów filmowych w postaci Gostyńskiej Filmoteki. Akcję tę zamierzam kontynuować w kolejnych latach.
Muzeum w Gostyniu ma stałe, dobre kontakty z pracownikami naukowymi Instytutu Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Archiwum Państwowego w Lesznie, Archiwum Archidiecezjalnego w Poznaniu, Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu, Poznańskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk, a także muzeami wielkopolskimi i innymi instytucjami o charakterze badawczym. Zamierzamy w najbliższych latach utrzymać dotychczasową liczbę 6-8 wykładów i prelekcji rocznie, wykorzystując wymienione podmioty. Rośnie bowiem zainteresowanie mieszkańców miasta i okolicy aktualnym stanem wiedzy o przeszłości. Kontynuowana będzie organizacja konferencji popularnonaukowych, w tym przede wszystkim o podziemiu niepodległościowym. Byliśmy pionierami badań w Wielkopolsce w tym zakresie. Zamierzamy kontynuować te spotkania. Głos zabierają na nich miejscowi badacze regionu i goście (często osoby cieszące się autorytetem w kraju w zakresie historii Polski po 1945 roku). Zamierzam ponadto zorganizować konferencję popularnonaukową „Archiwalia w zbiorach bibliotek i muzeów regionalnych” pod patronatem Instytutu Historii UAM. W placówkach tych pozostaje bowiem wiele cennych dokumentów, po które nikt lub prawie nikt z badaczy obecnie nie sięga.
Wielką wagę przywiązuję do edukacji regionalnej, tak młodych, jak i dorosłych. Działania te są realizowane przeze mnie w formie konkursów internetowych z okazji rocznicy lokacji miasta (obyło się dotąd czternaście edycji) i konkursów dla dzieci i młodzieży organizowanych od 1993 roku w czasie trwania Dni Gostynia (od kilku lat we współpracy z Biblioteką Publiczną Miasta i Gminy w Gostyniu, GOK „Hutnik” i Młodzieżową Radą Miejską). Jesteśmy też stale partnerami głównych organizatorów Gry Miejskiej dla młodych osób zainteresowanych historią Gostynia. Edukacja dla dorosłych to głównie współpraca z Gostyńskim Uniwersytetem Trzeciego Wieku (prelekcje, spotkania z ciekawymi ludźmi, wycieczki). Zamierzamy kontynuować te działania, modyfikując je tylko w zależności od potrzeb i możliwości finansowych oraz potrzeb seniorów.
Muzeum w Gostyniu współpracuje z innymi placówkami o charakterze muzealnym na ziemi gostyńskiej – Muzeum im. Edmunda Bojanowskiego w Grabonogu, Muzeum Stolarstwa i Biskupizny w Krobi oraz AutoMuzeum Jana i Macieja Pedów. Utrzymujemy doskonałe partnerskie relacje z Biblioteką Publiczną Miasta i Gminy w Gostyniu oraz Gostyńskim Ośrodkiem Kultury „Hutnik”. Nasza działalność się uzupełnia. Często korzystamy ze wspólnych doświadczeń, wiedzy, umiejętności, bazy lokalowej, wyposażenia technicznego, zasobów kadrowych. To nas wyróżnia spośród innych muzeów regionalnych w Wielkopolsce. Ponadto mamy systematyczne i dobre kontakty m.in. z Centrum Kultury i Biblioteki w Piaskach i Gminnym Centrum Kultury w Poniecu.
Muzeum w Gostyniu często współdziała i wspiera organizacyjnie gostyńskie stowarzyszenia pozarządowe. Towarzystwo Miłośników Gostyńskiej Fary oraz nowe Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Gostyniu mają w budynku Muzeum swoje siedziby. Co miesiąc w sali konferencyjnej spotykają się członkowie Koła Filatelistów im. Wacława Boratyńskiego w Gostyniu. Spora część wykładów i prelekcji organizowana z myślą o studentach Gostyńskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku także odbywa się w tej sali. W celu pozyskiwania archiwalnych zdjęć, dokumentów, ciekawych eksponatów współpracujemy zaś z portalem GaSo i lokalnymi kolekcjonerami. Do planowanych zadań zaliczam też odrestaurowanie figury św. Mikołaja znajdującej się na ścianie północnej budynku Muzeum.
Staramy się prezentować dorobek pokoleń mieszkańców ziemi gostyńskiej coraz liczniej przybywającym turystom. Pełnimy funkcję informacji turystycznej, a osobiście wielokrotnie sprawowałem obowiązki przewodnika po mieście i regionie, co mam zamiar czynić w kolejnych latach. Muzeum w Gostyniu stało się nieformalnym punktem informacyjno-konsultacyjny dotyczącym historii regionu dla szkół, mediów, urzędów oraz badaczy regionu. Tutaj kierowane są wszelkie inicjatywy związane z upamiętnianiem wydarzeń i ludzi. Ustawieniem nowych pomników, tablic i obelisków.
Zamierzam kontynuować rozbudowę szlaku turystycznego „Śladami historii…”. Dotąd powstało 20 tablic na terenie miasta i 3 na terenie gminy. Jestem autorem wszystkich widniejących na tych tablicach tekstów. Są to krótkie notki (500 znaków), które w postaci rozbudowanej prezentowane są na internetowej stronie Muzeum (3000 znaków). Dostęp do nich umożliwia kod QR. Mam przygotowane dane, które pozwolą ustawić kilka nowych tablic w Gostyniu.
W roku 2023 utworzony został projekt Szlak Pracy Organicznej, który stanowi istotny element współczesnej refleksji nad historią i tożsamością Wielkopolski. Łączy w sobie tradycje i idee pracy organicznej. Odgrywała ona kluczową rolę w kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego w czasach zaborów. Za koordynację Szlaku Pracy Organicznej odpowiada Pałac Generała Dąbrowskiego w Winnej Górze, instytucja kultury Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Obecnie tworzy go kilkanaście podmiotów. Muzeum w Gostyniu było w gronie założycieli.
W nowej kadencji poczynię starania w celu powołania Rady Muzeum. Licząc na dobrą i owocną współpracę z osobami zaproszonymi do tego ciała przy wyznaczaniu nowych celów działań. Pomagam potomkom wypełniać wnioski o wpisanie do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, uczestnika Powstania Wielkopolskiego 1918-1919. Nie uchylam się od uczestnictwa w wydarzeniach ważnych dla lokalnych społeczności. Byłem ostatnio gościem na uroczystościach na przykład w Krajewicach, Chumiętkach czy Starym Gostyniu. Wygłaszałem tam okolicznościowe referaty i dzieliłem się swą wiedzą. Uważam bowiem, że kierujący samorządową instytucją kultury powinien czynnie uczestniczyć w życiu kulturalno-społecznym miasta i regionu.

Robert Czub
Dyrektor
Muzeum w Gostyniu